จาก CRUD ในไฟล์ สู่ระบบ POS ร้านหมูกระทะ

CRUD พื้นฐาน

Create เพิ่ม · Read อ่าน · Update แก้ · Delete ลบ ในบทนี้ map เป็นเมธอด addUser, getUsers/getUser, updateUser, deleteUser

Model class + Encapsulation OOP

User มีฟิลด์ private (id, login, name, password, gender, role) เข้าถึงผ่าน getter/setter และมี toString() ไว้พิมพ์ดู

Service แบบ static โครงสร้าง

UserService ถือ static ArrayList และ lastId เพื่อแจก id อัตโนมัติ (lastId++) ใช้ static {} block ใส่ข้อมูลตั้งต้น (admin, user1, user2)

สังเกต: ตอนนี้ service ทำทั้ง "เก็บข้อมูล" และ "อ่าน/เขียนไฟล์" ปนกัน — บท Week 10 จะแยกเป็น DAO

Serialization ไฟล์

คลาสต้อง implements Serializable แล้วใช้ ObjectOutputStream เขียนทั้ง list ลงไฟล์ / ObjectInputStream อ่านกลับ

// writeFile(): เขียนทั้งก้อนทับไฟล์เดิม
oos.writeObject(userList);
// readFile(): อ่านทั้งก้อนกลับมา
userList = (ArrayList<User>) ois.readObject();

JTable + TableModel Swing

JTable เป็นแค่ "หน้าตา" มันจะถาม model ว่ามีกี่แถว (getRowCount) กี่คอลัมน์ (getColumnCount) และช่องนี้แสดงอะไร (getValueAt) — บทนี้ใช้ AbstractTableModel ที่ดึงจาก list โดยตรง

โหมดฟอร์ม: เพิ่ม vs แก้ไข UI logic

ปุ่ม Add เปิดฟอร์มว่าง / ปุ่ม Edit เอาแถวที่เลือกมาเติมฟอร์ม (fillForm) ปุ่ม Save ต้องรู้ว่ากำลังเพิ่มหรือแก้ เพื่อเรียก add หรือ update และใช้ enabledForm(true/false) เปิด–ปิดช่องกรอก

SQLite = Embedded Database DB

ทั้งฐานข้อมูลอยู่ในไฟล์ .db เดียว ไม่ต้องมี server / user / รหัสผ่าน (ต่างจาก MySQL) Letos (ชื่อเดิม SQLiteStudio) คือโปรแกรมเปิดดู/แก้ไฟล์นั้น

Letos → moogata-basic.db ← SQLite JDBC ← Java

Constraint ในตาราง DB

PRIMARY KEY ระบุแถวไม่ซ้ำ · AUTOINCREMENT ให้ DB แจกเลขเอง · NOT NULL ห้ามว่าง · UNIQUE ห้ามซ้ำ

CREATE TABLE menu_category (
  category_id   INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT,
  category_name TEXT NOT NULL UNIQUE
);

DDL vs DML SQL

DDL = คำสั่งโครงสร้าง (CREATE TABLE) · DML = คำสั่งข้อมูล (SELECT / INSERT / UPDATE / DELETE)

WHERE สำคัญมาก SQL

UPDATE/DELETE ที่ไม่มี WHERE จะกระทบ ทุกแถว และเลข id ที่ลบแล้วไม่จำเป็นต้องถูกใช้ซ้ำ จึงไม่ควรเดาเลข id ถัดไป

JDBC + Driver Java

JDBC คือ API มาตรฐานของ Java ที่ใช้คุยกับฐานข้อมูล ตัวแปลจริงคือ Driver (sqlite-jdbc) ที่ Maven โหลดให้จาก pom.xml — ไม่ต้องเพิ่ม JAR เอง

executeQuery vs executeUpdate Java

executeQuery() ใช้กับ SELECT ได้ ResultSet · executeUpdate() ใช้กับ INSERT/UPDATE/DELETE ได้ int = จำนวนแถวที่เปลี่ยน (ไม่ใช่ id ใหม่ — ถ้าอยากได้ id ใช้ getGeneratedKeys())

ได้ 0 แถว ≠ SQL ผิด (SQL ผิดจะเกิด SQLException)

PreparedStatement + ? ความปลอดภัย

? คือตำแหน่งของ ค่า ใส่ด้วย setString(1, …) (นับจาก 1) ไม่ต้องใส่ quote รอบ ? และใช้แทนชื่อตาราง/คอลัมน์ไม่ได้

Working directory กับดัก

URL jdbc:sqlite:moogata-basic.db เป็น path สัมพัทธ์ → หาไฟล์จากโฟลเดอร์ที่รันโปรแกรม ถ้าวางผิดที่ SQLite จะ สร้างไฟล์เปล่าใหม่ แล้วเจอ no such table

try-catch-finally แบบหลักของคาบ

1) ประกาศตัวแปรเป็น null ก่อน try 2) เปิดใน try 3) finally ตรวจ != null แล้วปิดย้อนลำดับ ResultSet → Statement → Connection 4) แต่ละ close มี try/catch ของตัวเอง 5) ห้าม return ใน finally

Connection conn = null; PreparedStatement st = null;
try { conn = DriverManager.getConnection(url); ... }
catch (SQLException e) { ... }
finally { if (st != null) try { st.close(); } catch ... }

try-with-resources แบบย่อ

ประกาศ resource ในวงเล็บ try (...) Java ปิดให้อัตโนมัติ ย้อนลำดับ ถ้าตอนปิดพลาดด้วย error จะถูกเก็บเป็น suppressed exception

try (Connection c = DriverManager.getConnection(url);
     PreparedStatement st = c.prepareStatement(sql)) {
  ...
} catch (SQLException e) { ... }

helper / DatabaseHelper ช่วง 3

ศูนย์กลาง Connection: ฟิลด์ static Connection conn ใช้ร่วมทั้งแอป, constructor เป็น private (ห้าม new), getConnect() สร้างครั้งแรกครั้งเดียว และเปิด PRAGMA foreign_keys = ON

synchronized กันสองเธรดสร้าง connection ซ้อนกัน (race condition) — แต่ไม่ได้คุม SQL ที่ DAO รันหลังจากนั้น

model / Employee ช่วง 5

"กล่องข้อมูล" พนักงาน 1 คน ฟิลด์ private + getter/setter, constructor 3 แบบ (ครบ / ไม่มี id / เปล่า) = overloading และ fromRS(ResultSet) เป็นจุดเดียวที่แปลงแถว → object (Row mapping)

dao / Dao<T> + EmployeeDao ช่วง 6

Dao<T> คือ interface = สัญญาว่าทุกตารางต้องมี get, getAll, save, update, delete ส่วน EmployeeDao implements Dao<Employee> คือคนเขียน SQL จริง

public interface Dao<T> {
  T get(int id);   List<T> getAll();
  T save(T obj);  T update(T obj);  int delete(T obj);
}

service / EmployeeService ช่วง 7

"เคาน์เตอร์" ที่ UI จะเรียก ใส่ กฎธุรกิจ เช่น login: ขอข้อมูลจาก DAO แล้วตัดสินเอง

Employee e = employeeDao.getByName(name);
if (e != null && e.getPassword().equals(pw)) return e;
return null;

PK / FK / 1:N DB

menu_item.category_id ชี้ไป menu_category (หมวด 1 มีเมนูได้หลายรายการ) · ON DELETE RESTRICT = ห้ามลบหมวดที่ยังมีเมนูอ้างอิง → เจอ FOREIGN KEY constraint failed ไม่ใช่บั๊ก

Normalization DB

แยกข้อมูลที่ซ้ำหลายแถวไปไว้ตารางใหม่ — ชื่อหมวดเก็บที่เดียวใน menu_category แก้ที่เดียวถูกทั้งระบบ

Interface + Polymorphism + Generics OOP

<T> ทำให้เขียนสัญญาครั้งเดียวใช้กับทุกโมเดล: Dao<Employee>, Dao<Menu> · @Override ให้ compiler ฟ้องถ้าพิมพ์ชื่อเมธอดผิด

static OOP

ของคลาส ไม่ผูกกับ object — เรียก DatabaseHelper.getConnect() ได้เลยไม่ต้อง new · ส่วน service ต้อง new EmployeeDao() เพราะเรียก instance method

ใครเป็นเจ้าของ Connection resource

DAO ยืม connection จาก helper จึงปิดแค่ Statement/ResultSet ของตัวเอง ส่วน main ปิด connection ร่วมครั้งเดียวตอนจบ (DatabaseHelper.close())

รหัสผ่าน plain text ความปลอดภัย

lab เทียบด้วย equals เพื่อฝึกเท่านั้น ระบบจริงต้องเก็บ hash (เช่น bcrypt + salt) แล้วเทียบ hash

Swing GUI

อยู่ใน javax.swing.* มากับ JDK ไม่ต้องเพิ่ม dependency ใน pom.xml · ใน NetBeans ห้ามเลือก Absolute Layout

Container กับ Component GUI

JFrame → contentPane → ปุ่ม / ช่องกรอก / JScrollPane → JTable (JTable ต้องอยู่ใน JScrollPane ถึงจะเห็นหัวตารางและเลื่อนได้)

Event-driven GUI

โปรแกรมรอเหตุการณ์: กดปุ่ม → ActionEvent → ActionListener → เมธอด handler → กลับไปรอ · main แค่เปิดหน้าต่าง

EDT (Event Dispatch Thread) GUI

การวาดและ event ทั้งหมดทำบนเธรดเดียว เปิดหน้าต่างด้วย SwingUtilities.invokeLater และห้ามทำงานหนักบน EDT (หน้าจอจะค้าง)

Modal vs Non-modal Dialog

super(owner, title, true) → dialog ล็อกหน้าหลัก ต้องปิด dialog ก่อนถึงจะกลับไปกดหน้าหลักได้

JTable + DefaultTableModel GUI

JTable = หน้าตา, Model = ข้อมูล · รีเฟรชแบบ "ล้างแล้วเติมใหม่ทั้งชุด" จาก DB (showEmployees()) และตั้งให้ตารางแก้ไขในช่องไม่ได้

JOptionPane GUI

showMessageDialog (ERROR / WARNING) แจ้งผล · showConfirmDialog (YES_NO) ถามยืนยันก่อนลบ

ตั้งชื่อ control convention

ขึ้นต้นตามชนิด: lblLabel, txtTextField, btnButton, tblTable, cmbComboBox, scrScrollPane · รหัสผ่านอ่านด้วย new String(txtPassword.getPassword())

State machine กฎสถานะ

สถานะเปลี่ยนได้เฉพาะตามเหตุการณ์ที่อนุญาต โต๊ะ: ว่าง → ใช้งาน → (รอชำระ) → ว่าง · บิล: เปิด → (รอชำระ) → ปิด · บางเหตุการณ์เปลี่ยน 2 ตารางพร้อมกัน (เปิดโต๊ะ = สร้างบิล + โต๊ะเป็นใช้งาน)

Snapshot ข้อมูล

bill_item เก็บ ชื่อและราคา ณ ตอนสั่ง ไว้เอง ไม่ดึงจาก menu_item ทุกครั้ง → แก้ราคาเมนูทีหลัง บิลเก่าไม่เปลี่ยน

Transaction (ACID) ความถูกต้อง

การกระทำที่ต้องเกิดคู่กัน (เปิดโต๊ะ, เช็คบิล) ต้องสำเร็จทั้งหมดหรือย้อนทั้งหมด · lab ยังไม่ห่อ — แบบฝึกหัดให้แก้ด้วย setAutoCommit(false) → commit() / rollback()

PK / FK / 1:N + constraint DB

โต๊ะ 1 → บิลหลายใบ · บิล 1 → รายการหลายแถว · เมนู 1 → ถูกสั่งได้หลายครั้ง · พนักงาน 1 → เปิดบิลได้หลายใบ · ใช้ NOT NULL, UNIQUE, CHECK, DEFAULT

DAO + PreparedStatement ชั้นข้อมูล

DAO 4 ตัวตามแบบ EmployeeDao เมธอดเด่น: updateStatus, getOpenByTableId, close, save, findByBillId · SQL อยู่ที่ DAO ชั้นเดียว

กฎ 3 ชั้น สถาปัตยกรรม

DB คุม โครงสร้าง (FK, CHECK) · Service คุม กฎธุรกิจ (SC-4 ห้ามเปิดโต๊ะที่ใช้งานอยู่, จำนวนคน ≥ 1) · UI คุม การแสดงผล · ทดลองแล้วว่า SQL ล้วน ๆ ไม่กันการเปิดโต๊ะซ้ำ จึงต้องมีกฎที่ service

Swing event-driven UI

refreshTables() ระบายสีปุ่มโต๊ะจากข้อมูลจริง · tableClicked() แยกทางตามสถานะ · JTable เป็นหน้าตา ข้อมูลอยู่ที่ model · DocumentListener คิดเงินทอนทันทีที่พิมพ์

เงินกับ double กับดัก

double เก็บทศนิยมฐาน 10 ได้ไม่ตรง (0.1 + 0.2 = ) ต้องจัดรูปแบบ 2 ตำแหน่งตอนแสดง (ระบบจริงใช้ BigDecimal หรือเก็บเป็นสตางค์) · Single source of truth: อ่านยอดจาก DB ใหม่ทุกครั้ง ไม่จำเอง

กฎตั้งชื่อ control ใน NetBeans convention

lbl/txt/btn/tbl/scr · JTable ต้องอยู่ใน JScrollPane · ดับเบิลคลิกปุ่มเพื่อผูก event · ข้อมูลที่เปลี่ยนได้ให้เติมตอนรัน ไม่พิมพ์ใน Properties · คลาส ThaiFont กันภาษาไทยเป็นกล่อง □□□

ไม่ใช้ขาวสนิท / ดำสนิท

พื้นขาว #FFF กับตัวดำ #000 ตัดกันแรงเกินไป ทำให้ตาล้าเวลาอ่านนาน ใช้ขาวนวลแบบกระดาษ และตัวอักษรเทาอมน้ำตาลเข้มแทน ธีมมืดก็ใช้เทาถ่าน ไม่ใช่ดำ เพื่อลดอาการตัวหนังสือ "เรือง" (halation)

สีเน้นสีเดียว

teal หม่นใช้กับลิงก์ ปุ่มหลัก และสิ่งที่กำลังเลือกเท่านั้น สายตาเลยรู้ทันทีว่าอะไรสำคัญ ส่วนสีเขียว/ส้ม/แดงเก็บไว้สื่อ "สถานะ" (ถูก / เตือน / ผิด, โต๊ะว่าง / ใช้งาน) อย่างเดียว

ระยะบรรทัดเผื่อภาษาไทย

line-height 1.8 เพราะภาษาไทยมีสระบน–ล่างและวรรณยุกต์ซ้อน ถ้าบรรทัดชิดจะเบียดกัน และจำกัดความกว้างย่อหน้าราว 70 ตัวอักษร ให้ตาไม่ต้องกวาดไกล

ฟอนต์

IBM Plex Sans Thai (หัวกลมอ่านง่ายบนจอ) ถ้าออฟไลน์จะใช้ Sukhumvit Set / Noto Sans Thai ของเครื่องแทน · โค้ดใช้ JetBrains Mono แยก 0/O, 1/l ชัด